The Vremde Mirror

Na de Pano-reportage over drones zoekt minister van Defensie Theo Francken de verzoening op. ‘Ik heb voor de hele Pano-redactie een onbetaalde stage geregeld bij HLN. Ik wil dat ze de kans krijgen om te leren hoe je bronnen moet checken.’

‘Ik wou het zelf niet onder de aandacht brengen’, zegt Francken. ‘Het is HLN dat er tot mijn verrassing vandaag over bericht. Ze hebben daar blijkbaar goede bronnen. Ik wil de Pano-journalisten de kans geven te leren hoe je als journalist in Vlaanderen moet werken. Dat gaat over omgaan met politici, weten welke bronnen je moet checken en dubbelchecken en vooral niet alles zomaar voor waar aannemen wat bronnen je vertellen. Anders voer je gewoon hun agenda uit.’

‘De Pano-journalisten hebben al veel geleerd op hun eerste dag’, zegt hun stagementor. ‘Zo stuurde een minister hen privé een filmpje op. Routineklusje, filmpje posten met als bronvermelding ‘eigen onderzoek’ en klaar. Wij blij met onze primeur, minister blij dat hij het nieuws kan bepalen. Wat deden ze? Ze wilden het filmpje checken en het daarna posten met de naam van de minister boven. Dat een minister dat filmpje uit zichzelf naar journalisten stuurde, vonden ze het echte nieuws. Dat konden we gelukkig tegenhouden. Bijna waren we een belangrijke bron kwijt.’

‘Als je zo je relaties met politici beheert, komen ze niet meer’, legt de stagementor uit. ‘Dan zit je daar over een lege stoel. Dat zou geen zicht zijn.’ Het bleek niet het enige voorval op hun eerste dag te zijn. ‘Ze hebben natuurlijk nog veel te leren. Toch was het schrikken dat we een kwartier nodig hadden om uit te leggen wie Ruben Van Gucht is.’

Na uitvoerig onderzoek heeft het VRT-onderzoeksprogramma Pano niet te weerleggen bewijs gevonden dat Theo Francken nog altijd minister van Defensie is. De makers van de Pano-aflevering spreken van een verontrustende ontdekking en zijn verbaasd dat niemand hier wat van zei.

Tijdens een banaal onderzoek over drones boven België ontdekten journalisten van Pano dat Theo Francken nog altijd minister van Defensie is. ‘Een drone kregen we niet te zien. Wel dook altijd dezelfde figuur op van wie we ons afvroegen wat hij te betekenen heeft. We kregen een tip dat hij ’s lands minister van Defensie is. Toegegeven, we geloofden het zelf eerst ook niet. En toen moesten we zijn X-account nog ontdekken.’

‘Natuurlijk kenden we Francken al, daarom zijn we zo verbaasd’, aldus de makers van Pano die hun ontdekking bij meerdere bronnen hebben gecheckt. ‘Dit roept vragen op over het functioneren van onze samenleving en onze geopolitieke kwetsbaarheid. Hoe is Francken op die post beland en hoe komt het dat er niemand wat van zei? Hij was niet alleen in functie de afgelopen tijd, maar hij is nog altijd minister. We hebben ook geen enkele indicatie dat dat de komende maanden zal veranderen.’

Francken wenste niet te reageren: ‘In een functie als deze telt ego niet, wel elk woord. Ik kan het risico niet nemen om onrust te creëren.’ Het ministerie van Defensie betreurt de sfeerschepping en meldt een intern onderzoek te zijn gestart naar hoe een filmpje waarin Francken zich voordoet als minister van Defensie op de redactie van Pano is beland. ‘Geen idee door wie zulke gevoelige informatie in de openbaarheid wordt gegooid. Dit brengt de veiligheid van ons land in gevaar.’

De makers van Pano tonen ook aan dat men binnen Defensie van alles op de hoogte was. ‘Om de relevantie van de minister te verhogen, gaf het ministerie marktconform vijftig miljoen euro uit.’

Minister van Asiel Anneleen Van Bossuyt is op ontradingsmissie in Congo: ‘Het geheugenverlies over het Belgisch koloniaal verleden is schrikbarend. We merken dat veel Congolezen naar België komen zonder te beseffen wat wij daar ooit hebben uitgespookt. Anders waren ze nooit gekomen.’

‘Ik ben in Congo om Congolezen met plannen om naar België te komen te verwittigen’, aldus Van Bossuyt. ‘Veel Congolezen hebben een te rooskleurig beeld van Belgen, omdat ze zich weinig kunnen voorstellen bij het Belgisch koloniaal verleden. België is geen gastvrij land. België is een vreselijk land met vreselijke mensen. Geloof me vrij, ze zouden tot veel in staat zijn voor een paar Congolezen minder op hun grondgebied.’

Van Bossuyt begrijpt niet waarom de Congolezen zo losjes omgaan met het Belgisch koloniaal verleden. ‘Ik projecteer op deze missie beelden van koloniale rubberpraktijken en actuele foto’s van standbeelden van Leopold II om een stukje bewustwording te creëren. Daar wil je toch niet heen? Zo kunnen ze het niet op onwetendheid steken. De Congolezen mogen hun ogen niet sluiten voor wat de Belgen hen hebben aangedaan. Ze kunnen niet doen alsof er niets is gebeurd. Dat zou te gemakkelijk zijn.’

‘Er wordt in België zelfs moeilijk gedaan over excuses vanwege dat vreselijke verleden’, zucht Van Bossuyt. ‘Zelfs door de grootste politieke partijen. Je kan je het misprijzen niet voorstellen.’ Ze geeft toe dat ze in Congo ook is om zichzelf in de spiegel te kunnen blijven kijken. ‘Ik kan het niet maken dat Congolezen zonder het te willen in een land belanden waar ministers rechterlijke uitspraken naast zich neerleggen terwijl ik me daar ten volle bewust van ben. Dat zou schuldig verzuim zijn.’

Het ondenkbare is gebeurd: de VS en Iran hebben een akkoord bereikt. Na onhoudbare internationale druk onder leiding van Vlaanderen en intens diplomatiek overleg zijn beide partijen overeengekomen om de Straat van Hormuz open te stellen voor Wout van Aert.

‘Mensen gaan zo op in hetgeen waarmee ze bezig zijn dat ze vergeten dat er nog een rest van de wereld is.’ Aan het woord is de Vlaamse topbemiddelaar José De Cauwer, wiens levenswijsheid de VS en Iran uiteindelijk op het rechte pad bracht. ‘Het is nu goed afgelopen, maar het heeft me toch bijna een kwartier gekost om de VS en Iran te overtuigen dat een blokkade van de Straat van Hormuz een dom idee is. Ik moest expliciet vermelden dat een blokkade ook betekent dat Wout van Aert er niet door kan.’

‘Toen viel het kwartje pas’, aldus een verbouwereerde De Cauwer. ‘Dat weet je toch zo dat Wout er dan ook niet door kan? Hoe wereldvreemd kun je zijn?’ In de Vlaamse huiskamers reageert men opgelucht op het akkoord: ‘Dan kan het eindelijk weer over koers gaan in het nieuws’, aldus Ludo. ‘Al blijft het een beetje bang hopen voor Wout dat de Straat van Hormuz er droog bij ligt.’

Een woordvoerder van het Iraanse regime noemde de algehele blokkade al een catastrofale vergissing. ‘Het is de beste deal uit de geschiedenis van de hele zeestraat’, aldus Trump die ook het boetekleed aantrekt. ‘Een oorlog moet altijd proportioneel blijven. Die zin voor proportionaliteit waren we allemaal even kwijt. Dat overkomt me geen tweede maal, dat kan ik je wel zeggen. Laat ons onthouden dat Wout geen schade heeft opgelopen.’

De VS en Iran lijken elkaar echt te hebben gevonden. Wout van Aert is niet de enige die vrije doorgang krijgt in de Straat van Hormuz. Ook de voltallige Italiaanse selectie voor het WK voetbal mag er gewoon door.

Wesley (34) geniet met volle teugen van zijn recent verworven status. ‘Vroeger was ik een zieligaard die door weer en wind met zijn fietsje naar het werk reed. Nu ben ik een tank die ontzag oproept omdat ik twee keer per week met de auto naar de Hyroxtraining rijd.’

De collega’s die Wesley herhaaldelijk zeiknat na een fietstocht zagen binnenkomen, spreken vol bewondering over zijn transformatie. ‘We hadden niet door dat Wesley fysiek ergens toe in staat was. Sinds hij droog aankomt in sportkledij met een proteïneshakebeker in de hand omdat hij ’s avonds nog moet trainen voor een Hyroxwedstrijd, merken we ineens dat hij beenspieren heeft.’

Wesley beaamt dat hij is getransformeerd. ‘Vroeger fietste ik in nota bene de buitenlucht naar het werk met ballast op mijn rug en dronk ik nadien een smeuïge chocomelk. Zonder ergens iets te voor moeten betalen. Hallucinant als je eraan terugdenkt. Nu heb ik de vrijheid om een app te kiezen die mijn beweging bepaalt en beveelt een personal coach wat ik elke minuut van de dag moet eten en welke supplementen bij welk deel van de dag horen. En met zichtbaar resultaat: er gaat geen dag voorbij zonder dat er iemand mij een conditioneel beest noemt.’

‘Het is een kwestie van discipline’, aldus Wesley nadat hij zijn wagen heeft achtergelaten op de parking van zijn werk. ‘Door het fietsen voelde ik de lichamelijke behoefte niet om ’s avonds nog naar de Hyroxtraining te rijden. Een excuus van zwakkelingen natuurlijk. Als je echt wilt, geraak je met de wagen ook op je werk.’

Enkele weken na ons gesprek contacteerden we Wesley opnieuw, die al twee weken thuis blijkt te zitten. ‘Eerst een week griep, voor het eerst in tien jaar. Gelukkig heeft mijn personal coach mijn programma daaraan aangepast zodat ik niet te veel achterstand oploop. Vervolgens heb ik bij het hervatten van de trainingen een rughernia opgelopen. Maar dat is perfect normaal. Dat is mijn lichaam dat de trainingsprikkels aanvaardt. Het bewijs dat mijn trainingen werken. No pain no gain.’

Filosoof Maarten Boudry hoopt dat Israël eventjes stopt met raketten afvuren en wat minder Palestijnse kinderen martelt en uithongert. Volgens Boudry raakt zijn strategische reserve aan drogredenen stilaan uitgeput.

‘Israël raakt verwikkeld in de ene bijna niet uit te leggen controverse na de andere. Een klein momentje van verpozing zou verkwikkend zijn’, aldus Boudry. ‘Twee dagen, meer heb ik niet nodig. Dat geeft me de ruimte om mijn voorraad drogredenen aan te vullen. Die staat historisch laag. Niet dat dat mijn grootste zorg is, maar mijn geloofwaardigheid dreigt eraan te gaan als ik geen deftige drogredenen kan ontwikkelen.’

‘Het zijn uitputtende tijden voor wie Israël een warm hart toedraagt in tijden van genocide en abnormale tijden’, erkent Boudry. ‘Door de slinkende voorraad drogredenen, moet ik ook een heel stuk selectiever zijn in het publieke debat. Alleen essentiële kwesties zoals de verdediging van rassenrealisten aan universiteiten neem ik nog aan. Je vraagt je af voor wie of wat ik dit doe. Ik vraag me ook soms af hoe ik dit volhoud.’

Boudry maakt zich vooral zorgen over zijn geslonken voorraad whataboutismes. ‘Ik probeer mijn identiteit nu op een andere manier vorm te geven, maar dat is toch een beetje kunst- en vliegwerk. Zo probeer ik op X de aandacht af te leiden van wat Israël doet, zoals door tekeer te gaan tegen het grote onrecht dat glyfosaat als gevaarlijk wordt bestempeld. Als het gevaarlijk was, had Israël Gaza er wel mee besproeid.’

Boudry stelt na één dag al verheugd vast dat Israël zijn noodkreet ter harte neemt. ‘Bij luchtaanvallen in Zuid-Libanon vielen minder burgerdoden dan gisteren. Er werd zelfs maar één ziekenhuis geraakt. En dan zelfs niet eens volledig. Dat is nu eenmaal wat beschavingen van niet-beschavingen onderscheidt.’

In de marge van het staakt-het-vuren in Iran analyseert Trump de recentste verkiezingen in België. ‘Er is maar één partij die zich tot grote winnaar mag kronen en dat is Open Vld. Kan er iemand mij vertellen waarom ze die overwinning nooit heeft geclaimd?’

Op een persconferentie van Trump kreeg een Vlaamse journalist uitzonderlijk de kans om een vraag te stellen. Op de vraag of Trump denkt dat Wout van Aert Parijs-Roubaix kan winnen, antwoordde hij gedecideerd: ‘Er is maar één grote winnaar in België. En dat is Open Vld. Open Vld is de dominante factor. Zonder Open Vld betekent de Belgische politiek niets.’

‘Kijk naar de laatste verkiezingsuitslag. Open Vld is de onbetwiste winnaar. Ik weet hoe winnaars ruiken, voelen en eruitzien’, aldus Trump. ‘Ik heb alleen nooit begrepen waarom de partij de verkiezingswinst nooit heeft geclaimd. Er heeft buiten mij nog nooit iemand zo duidelijk verkiezingen gewonnen als Open Vld in 2024. Of zie ik iets over het hoofd?’

Trump bevestigt dat hij het nieuws uit België op de voet volgt. ‘Ik bewonder winnaars en België is een land vol winnaars. Bar Goens, geweldige show. Alleen doodzonde dat de Belgische voetbalcompetitie zo voorspelbaar is en Anderlecht elk jaar zo vroeg kampioen wordt.’

Minister van Defensie Theo Francken is niet te spreken over hoe NAVO-baas Mark Rutte omgaat met de Amerikaanse president Donald Trump. ‘Ik begrijp heel goed dat hoe Rutte omgaat met Trump sterk wordt bekritiseerd. Rutte is niet alleen heel zuinig met complimentjes, hij is ook gewoonweg onvriendelijk tegen Trump.’

Volgens Francken laat Rutte herhaaldelijk kansen liggen om Trump publiekelijk te prijzen. ‘Ik vraag me af wat hierachter zit. Als Trump een staakt-het-vuren bewerkstelligt in een broeierig gebied als het Midden-Oosten, mag hij rijkelijk vereerd worden. Zeker door de NAVO-baas. Waarom stelt hij zich zo koeltjes op? Is het omdat hij een Europeaan is dat hij Trump niet prijst? Erg vreemd allemaal en vooral heel onvriendelijk.’

‘Is het nu zo moeilijk om in één zin te zeggen hoe geweldig Trump eruitziet, hoe geweldig zijn idee is om Groenland in te palmen en wat voor geweldige vredesstichter hij is?’ Francken is bezorgd dat deze gereserveerde houding de relaties met de VS onder druk zet. ‘Allemaal omdat het ego van Rutte te groot is. Sorry, maar als je grote angst is om een compliment te veel te geven, ben je niet geschikt als NAVO-baas. Mocht die lof zonder grond zijn, zou ik het ergens nog snappen.’

‘Weet je dat Rutte verkondigde dat hij met Trump een pittig gesprek heeft gehad? Zo ga je niet om met de leider van het Westen’, zucht Francken. ‘Ja, hij zei achteraf ook dat hij zijn leiderschap bewondert. Maar je krijgt toch de indruk dat Rutte dat strategisch doet om de NAVO te redden, niet omdat hij echt Trump bemint. Trump is gelukkig de meest intelligente, emotioneel stabiele en verfijnde president uit de geschiedenis van de VS. Dus ik mag hopen dat hij dat doorprikt.’

‘Er is één ding heel tekenend’, besluit Francken. ‘Als je moet zeggen dat je een vriend bent van Trump, doe je dat uit vrees dat het anders niet opvalt. Bij echte vrienden is dat niet nodig, daar weet iedereen dat zo. Allez, hoor je mij zeggen dat Trump mijn vriend is?’

Gianni Infantino, de voorzitter van de wereldvoetbalbond FIFA, blijft hoopvol over de situatie in Iran en het Midden-Oosten. ‘Een staakt-het-vuren is maar tijdelijk. Ik zie Iran nog altijd uit elkaar vallen. Als dat gebeurt, zit er sneller dan gedroomd een WK voetbal met 256 landen in.’

‘We kunnen niet blind zijn voor wat er in de wereld gebeurt’, benadrukt Infantino. ‘FIFA is een organisatie met een hart en een geweten. Wij trekken een rode lijn: tot hier en niet verder. Het zelfbeschikkingsrecht is een hoog goed. Te veel potentiële landen moeten machteloos toekijken hoe het WK voetbal zonder hen wordt georganiseerd.’

Mijn hart bloedt als ik naar Iran op de landkaart kijk en eraan denk hoeveel potentiële landen Iran kan zijn’, geeft Infantino aan. ‘Zelfs al valt Iran in tientallen stukjes uit elkaar, dan nog krijg je niet een mozaïek aan dwergstaatjes, maar landen van een grote oppervlakte. Daarom ben ik zo hoopvol over de ontwikkelingen in het Midden-Oosten.’

‘Het is bon ton om sceptisch of pessimistisch te zijn over de situatie in Iran. En ik snap dat ook: het is nog altijd niet uit elkaar gevallen. Maar er is sinds lang niet zo’n grote hoop geweest dat het gaat gebeuren. Een staakt-het-vuren is maar tijdelijk. Ik panikeer dus zeker niet.’

Wil de FIFA dan niet sport en politiek gescheiden houden? ‘Velen zien hier een politieke boodschap in. Dit is een standpunt dat niets met politiek te maken heeft. Ik heb zelfs ergens gelezen dat de FIFA ineens het goede voor de mens wil doen en zich inzet voor een rechtvaardige wereld. Wat een onzin, dit is puur een geldkwestie.’

In Italië kijkt men wel bevreesd naar de situatie in het Midden-Oosten: ‘Iran is echt een land dat in heel veel delen uit elkaar kan vallen.’

In Gaza observeert men vol bewondering hoe Israël zich gedraagt tijdens het staakt-het-vuren tussen de VS, Israël en Iran. ‘Wat Israël doet, is echt knap. Het bombardeert alleen maar Libanon plat. Daarmee overtreft Israël zichzelf.’

‘We hadden nooit gedacht dat Israël zo strikt een staakt-het-vuren zou respecteren’, vertelt Ahmed uit Gaza-stad. ‘Vroeger hadden ze zeker Iran ook nog gebombardeerd. Nu niet. Nee hoor, ik ben niet naïef. Het gaat al over meerdere uren dat Israël Iran niet aanvalt. Dat is geen toeval of een domme vergissing. Dat is je structureel houden aan het staakt-het-vuren.’

‘Ik heb altijd geloofd dat Israël in staat is om zich te houden aan een staakt-het-vuren’, aldus Ahmeds buurvrouw Layla. ‘Ze missen alleen soms dat vertrouwen in zichzelf dat ze het kunnen en een beetje discipline. Die zelfbeheersing hebben ze nu wel. Neem het van me aan: dat is voor het Israëlische regime niet evident. Het kan zelfs heel moeilijk zijn. Daarom is het des te knapper dat het alleen maar Libanon aanvalt en Iran niet.’

Een uurtje later hebben we Layla opnieuw aan de lijn. ‘Ik moest even een schuilkelder zoeken. Waar was ik? Juist. Je voelt dat Israël keihard zijn best doet om Iran niet aan te vallen, terwijl dat echt supermoeilijk voor ze is. Respect. Dat is natuurlijk een proces van vallen en opstaan. Daarom raad ik de Iraniërs aan om het zekere voor het onzekere te nemen. Dat wil zeggen: gewoon rustig uit de buurt blijven van ziekenhuizen, woonwijken en plaatsen waar mensen komen en geen journalist of hulpverlener zijn.’

In Israël heerst vooral verwarring over de ontstane situatie. In regeringskringen is er zelfs lichte paniek. ‘Er is ons nooit uitgelegd hoe een staakt-het-vuren werkt. Als we bombarderen tijdens een staakt-het-vuren, zegt er niemand iets. Maar toch zou dat ook niet helemaal juist zijn. Blijkbaar hangt het af van het land dat je bombardeert tijdens een staakt-het-vuren of andere landen hun bezorgdheid uiten. Pffft, ingewikkeld.’